LUNTIAN, Tomo I, Isyu I (Mayo 2026), Pahina 28-42
Eliza E. Bayang
Surigao del Norte State University, Surigao City
ebayang@ssct.edu.ph
Abstrak
Ang pag-aaral ay naglalayong tuklasin ang kalagayan ng wikang Surigawnon sa lalawigan ng Surigao del Norte bilang saligan sa alinmang inisyatibang ipapatupad para sa pagpapanatili ng unang wika sa lugal. Disenyong deskriptibo ang ginamit at kumbinasyong kwali-kwanti sa tulong ng sosyolingwistikong pagsusuri, sa triangulation na subok: pakikipanayam, pag-oobserba (FGD), at wordlists- talatanungan. Sinusuri dito ang pag-uugali sa paggamit ng wika (language attitude), domenyo at sanhi ng impluwensiya. May kabuuang 1,050 na impormante at tagatugon. Purposive sampling method para sa pakikipanayam 33-210 impormanteng Surigaonon na may edad mula 18-50 pataas sa bawat munisipalidad. Samantalang quota sampling naman sa target na 1,050 mga tagatugong sumasagot ng wodrdlist-talatanungan. Ang mga datos ay tinuos gamit ang Multiple Correspondence Analysis, frequency at Percentage. Napag-alamang mas dominante pa rin ang wikang Surigawnon sa 63.9% ang gumagamit ng wikang Surigawnon bilang unang wika; samantalang 36.1%. Ang pangunahing sanhi nito ay ang pandarayung hanapbuhay ng pagsasaka at pangingisda, ng mga migranteng Boholano, Cebuano, Leyteño. Naging banta rin sa kasalukuyan ang pagmimina at negosyo na nagpapahina ng katatagan sa unang wika. Ang pag-uugali sa paggamit ng wikang Surigaonon ispikirs ay nailarawang 55% ang aktwal na laging nagsasalita ng wikang Surigawnon; 15% bilang okasyonal lamang; at 30% ang nagsabing naiintindihan lang nila ngunit di sinasalita. Sanhi nito ay ang patuloy na pakikipagsapalaran sa trabaho, pag-aasawa, at mataas na pinag-aralan. Sa domenyong pangwika, ang Wikang Cebuano ay ginagamit sa mga pahayagan at iba pang pormal na dokumentong komunikasyon, panradyo, pormal na pagtitipon at sa mga di kakilalang taong kausap. Wikang Surigawnon naman ang ginagamit para sa kakilalang kausap subalit kailanman hindi bilang panulat. At sa pamamagitan ng Multiple Correspondence Analysis, sinabing tatlumpung (30) taon mula ngayon ay maaaring mawawala na ang wikang Surigawnon dahilan sa matatanda na lamang ang nagsasalita ng purong wikang Surigawnon na nasa edad 50 - 60 pataas. At kung mamamatay na sila, tiyak na mamamatay na rin ang wikang Surigawnon. Inirekomenda na patuloy ang programang pangwika at inisyatiba sa pagbuo ng ordinansa na ipapatupad sa lahat ng sektor na magsalita at sumulat ng unang wikang Surigawnon.
Susing salita: pag-uugali sa paggamit, pagkawala, identidad, Surigawnon at interbensyon
Publication Ethics and Publication Malpractice Statement
Tungkol sa Dyornal ng Pananaliksik:
LUNTIAN: Pambansang Dyornal ng Pananaliksik at Pag-aaral sa Pag-unlad ng Wikang Filipino
ISSN (Print): 3116-5435
ISSN (Online): 3116-5443
Ang LUNTIAN: Pambansang Dyornal ng Pananaliksik at Pag-aaral sa Pag-unlad ng Wikang Filipino ay isang akademikong publikasyon na naglalayong itaguyod at palaganapin ang mas malalim na pag-unawa, pagsusuri, at pagpapayaman sa wikang Filipino. Layunin ng dyornal na maging pangunahing plataporma para sa mga makabuluhang pananaliksik at talakayan ukol sa wika, kultura, at kaunlaran ng ating bayan.
Ang LUNTIAN ay isang peer-reviewed at refereed journal na nangangahulugang ang bawat pananaliksik na inilalathala rito ay dumadaan sa masusing pagsusuri ng mga eksperto sa kani-kanilang larangan upang matiyak ang kalidad, kredibilidad, at kahalagahan ng mga nilalaman nito.
Sa pamamagitan ng LUNTIAN, binibigyang-pugay ang kahalagahan ng wikang Filipino bilang pangunahing daluyan ng kaalaman, pananaliksik, at diskurso sa iba't ibang larangan ng karunungan. Hinihikayat nito ang mga mananaliksik, guro, mag-aaral, at mga propesyonal na magbahagi ng kanilang mga ideya, kaalaman, at natuklasan na makatutulong sa pagpapalago ng wika at kultura.
Ang dyornal na ito ay nagtatampok ng mga pananaliksik na tumutukoy sa mga sumusunod na larangan:
Lingguwistika at Wika
Panitikan at Kultura
Edukasyon at Pedagohiya
Agham Panlipunan at Humanidades
Mga usaping pangkaunlaran sa konteksto ng wikang Filipino
Sa pamamagitan ng LUNTIAN, hangad ng pamunuan nito na makapag-ambag sa patuloy na pagpapaunlad ng wikang Filipino bilang wika ng karunungan, pagkakakilanlan, at pagkakaisa ng sambayanang Pilipino.
LUNTIAN – isang simbolo ng buhay, pag-asa, at patuloy na pag-usbong ng ating wika at kultura.
