LUNTIAN, Tomo I, Isyu I (Mayo 2026), Pahina 200-219
Jean C. Barquin, MAEd
Ipil Elementary School
jean.barquin@deped.gov.ph
Denzel Mark A. Ciruela, MAEd
Surigao del Norte State University
dciruela@ssct.edu.ph
https://orcid.org/0009-0008-5720-5273
ABSTRAK
Nilayon ng kwalitatibo at etnograpikong pananaliksik na ito na makabuo ng mga angkop na terminolohiyang panggamot sa wikang Filipino mula sa mga katutubong konsepto ng pagpapagaling ng mga Surigaonon. Ginamit sa pag-aaral ang purposive sampling sa pagpili ng mga impormanteng binubuo ng mga tradisyunal na manggagamot o mananambal, nakatatandang miyembro ng komunidad, at mga karaniwang gumagamit ng tradisyunal na gamot upang maunawaan ang malalim na konteksto, paniniwala, at indihinus na kasanayan bago ang aktwal na pagsasalin. Natuklasan sa pag-aaral na bumubuo sa isang komprehensibo at holistikong sistema ng kalusugan ang mga leksikal na katawagan sa tradisyunal na panggagamot na nag-uugnay sa pisikal, metapisikal, at sosyo-kultural na aspeto ng pamumuhay ng mga Pilipino. Nagpapakita ng mataas na antas ng espesyalisasyon ang mga terminong ito, partikular sa pangangalaga sa mga kababaihan at bata tulad ng paldo, talimughat, at tawas, pati na sa mga karamdamang may pinag-ugatang espiritwal tulad ng barang, botas, at lukbit. Nagpapatunay sa pagiging isang sistematikong sining at katutubong agham ang pagkakaroon ng mga tiyak na metodolohiya gaya ng tandok, tuob, palina, at tayhop. Nagsisilbi ring direktang instruksyon at lingguwistikong mapa ng manipulasyon at ritwal ang etimolohiya ng mga salitang katulad ng tutho at paspas. Sa aspetong morpolohikal, nangingibabaw ang mga payak na anyo at morpemang malaya para sa mga materyales at ritwal na aksyon. Nagpapatunay ang mga positibong resulta na hindi lamang payak na bokabularyo ang mga katawagang etnomedikal kundi isang matibay na repositoryo ng kultural na identidad at organisadong lingguwistikong pundasyon. Inirerekomenda ng pananaliksik ang pagpapahalaga ng mga mamamayan sa tradisyunal na medisina, malalim na pagsusuri ng mga mag-aaral, integrasyon ng mga guro sa kurikulum ng Filipino at Agham, at pagpapalawak ng mga susunod na mananaliksik sa saklaw nito upang makabuo ng isang komprehensibong diksyunaryo ng etnomedisina sa Pilipinas.
Mga Susing Salita: Surigaonon, Etnomedisina, Terminolohiyang Panggamot, Tradisyunal na Panggagamot, Mananambal, Kwalitatibong Pananaliksik, Etnograpiya, Leksikal na Katawagan, Wikang Filipino, Kultura.
Tungkol sa Dyornal ng Pananaliksik:
LUNTIAN: Pambansang Dyornal ng Pananaliksik at Pag-aaral sa Pag-unlad ng Wikang Filipino
ISSN (Print): 3116-5435
ISSN (Online): 3116-5443
Ang LUNTIAN: Pambansang Dyornal ng Pananaliksik at Pag-aaral sa Pag-unlad ng Wikang Filipino ay isang akademikong publikasyon na naglalayong itaguyod at palaganapin ang mas malalim na pag-unawa, pagsusuri, at pagpapayaman sa wikang Filipino. Layunin ng dyornal na maging pangunahing plataporma para sa mga makabuluhang pananaliksik at talakayan ukol sa wika, kultura, at kaunlaran ng ating bayan.
Ang LUNTIAN ay isang peer-reviewed at refereed journal na nangangahulugang ang bawat pananaliksik na inilalathala rito ay dumadaan sa masusing pagsusuri ng mga eksperto sa kani-kanilang larangan upang matiyak ang kalidad, kredibilidad, at kahalagahan ng mga nilalaman nito.
Sa pamamagitan ng LUNTIAN, binibigyang-pugay ang kahalagahan ng wikang Filipino bilang pangunahing daluyan ng kaalaman, pananaliksik, at diskurso sa iba't ibang larangan ng karunungan. Hinihikayat nito ang mga mananaliksik, guro, mag-aaral, at mga propesyonal na magbahagi ng kanilang mga ideya, kaalaman, at natuklasan na makatutulong sa pagpapalago ng wika at kultura.
Ang dyornal na ito ay nagtatampok ng mga pananaliksik na tumutukoy sa mga sumusunod na larangan:
Lingguwistika at Wika
Panitikan at Kultura
Edukasyon at Pedagohiya
Agham Panlipunan at Humanidades
Mga usaping pangkaunlaran sa konteksto ng wikang Filipino
Sa pamamagitan ng LUNTIAN, hangad ng pamunuan nito na makapag-ambag sa patuloy na pagpapaunlad ng wikang Filipino bilang wika ng karunungan, pagkakakilanlan, at pagkakaisa ng sambayanang Pilipino.
LUNTIAN – isang simbolo ng buhay, pag-asa, at patuloy na pag-usbong ng ating wika at kultura.
Publication Ethics and Publication Malpractice Statement
